ابزارهای خلاقیت از دیدگاه اسلام

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

امید دهقان

با نظر به متون دینی باید گفت برای ایجاد امر جدید و به فعلیت رسیدن خلاقیت انسان، شرایط خاصی لازم است و بدون آن‌ها می‌توان ادعا کرد که خلاقیت به معنای حقیقی تحقق پیدا نخواهد کرد.

ازجمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

تسلط علمی داشتن

با توجه به آیه86 سوره حجر[1]، همچنین آیه81 سوره یس[2]، توانایی برای ایجاد امر جدید، مشروط به داشتن صفت«علیم» است. یعنی اگر فرد، علم و آگاهی در حیطه یک موضوع نداشته باشد، و حتی اگر تسلط کامل نسبت به آن موضوع نداشته باشد، خلاقیتی هم تحقق پیدا نخواهد شد. این شرط، با استفاده از روایات متعدد دیگری هم قابل استنباط است.[3]

فعالانه اندیشیدن

داشتن تفکر فعالانه، از ساختار و ماهیت بنیادین هر فرآیند خلاقانه‌ای به شمار می‌رود. شاید بتوان گفت رکن اصلی خلاقیت همین امر است.

در آیات و روایات فراوانی تأکید بر تفکر و اندیشیدن وجود دارد. ازجمله اینکه در قرآن [4]، مهم‌ترین ویژگی صاحبان لبّ  و اندیشه و مغز را تفکر کردن در آسمان و زمین(عالم هستی) معرفی می‌کند.

عزم و اراده درونی

اهمیت اراده و اختیار داشتن فرد خلاق، نسبت به موضوع مورد نظر در  سوره بقره آیه 117 و یس 80 و 81 خود را به‌خوبی نشان می‌دهد. بدین معنا که اگر اراده و تصمیم درونی برای خلق اثر جدید وجود نداشته باشد، و اگر فرد نخواهد که کاری کند، امری به نام خلاقیت هرگز پا به عرصه‌ی وجود نخواهد گذاشت.

تأمین نیاز و رفع اضطراب

 اساساً تا زمانی که انسان ، احساس کمبود و وجود خلأ نکند، دست به ایجاد هم نمی‌زند. می‌توان گفت تا وقتی‌که «احساس نیاز و رفع اضطراب» مطرح نباشد، هسته‌ی اصلی برای خلاقیت در آن زمینه‌ی خاص شکل نخواهد گرفت.

اگر حضرت داود(ع) برای سپاهیانش زره می‌سازد، و یا اگر ذوالقرنین سدّی را بین یأجوج و مأجوج بنا می‌کند، و یا اگر حضرت عیسی(ع) در میان مردم، از گِل پرنده می‌سازد، همه و همه به خاطر احساس نیاز و رفع اضطرابی بود که در آن شرایط محیطی پیدا شده بود.لذا برای رفع آن نیاز و اضطراب، دست به خلاقیت زدند.

منابع:

[1] إنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلاَّقُ‏ الْعَليم‏

[2]  أَوَ لَيْسَ الَّذي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى‏ أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلى‏ وَ هُوَ الْخَلاَّقُ‏ الْعَليمُ

[3]  . (امام علی (ع) می فرمایند:مُبْتَدِعِ‏ الْخَلَائِقِ‏ بِعِلْمِهِ وَ مُنْشِئِهِمْ بِحُكْمِه‏ (نهج البلاغة، خطبه 191) و یا می فرمایند: لَوْ لَا التَّجَارِبُ‏ عَمِيَتِ‏ الْمَذَاهِبُ وَ فِي التَّجَارِبِ عِلْمٌ مُسْتَأْنَف‏[ اگر تجربه‌ها نبودند راه‌ها پوشیده می‌ماند و در تجربه‌ها است که دانش جدید[خلاقانه] به دست می‌آید.] (بحار الأنوار، ج‏68، ص: 342)

[4]  آیه 190 و191 سوره آل عمران

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به موسسه مبلغ جوان می باشد.